O liturgii godzin

Liturgia Godzin nazywana popularnie Brewiarzem jest formą modlitwy odmawianej w całym Kościele od pierwszych wieków jego istnienia.

Celem Liturgii Godzin jest uświęcenie czasu poprzez modlitwę. Dzięki Liturgii godzin ofiara eucharystyczna może obejmować i przenikać cały dzień i noc. Jest to niezwykle ważne ze względu na to, że gdy modlimy się, Duch Święty jednoczy nas z całym Kościołem Osoby sprawujące liturgię godzin mogą otrzymać szczególne łaski, zbliżyć się do Boga, głębiej uwierzyć. Trzeba mieć jednak na uwadze, że aby Liturgia Godzin „działała” nie można traktować jej jak przykry obowiązek, albo na zasadzie „klepania” pacierzy. Jedynie przeżywana w sposób głęboki i radosny, bo przecież zaraz spotka się Boga w modlitwie, da efekty. Według dzisiejszej doktryny Kościoła Katolickiego do odprawiania liturgii godzin zobowiązane są osoby, które przyjęły święcenia (diakoni, prezbiterzy, biskupi), albo złożyły śluby wieczyste (zakonnicy, siostry zakonne). Zwykli wierni nie mają obowiązku odprawiania Liturgii Godzin, jednakże Kościół gorąco do tego zachęca. Siła Kościoła zawiera się w tym, że jeden duch i jedno serce ożywiają wierzących, co właśnie dokonuje się także przez Liturgię Godzin. Poza tymi głębokimi, teologicznymi pobudkami, Liturgia Godzin warta jest polecenia także z bardziej trywialnych względów. Czytania w trakcie nabożeństw Liturgii Godzin naprawdę pomagają lepiej poznać Pismo Święte, a także niezwykle ważne pisma Doktorów i Ojców Kościoła, po które samemu trudno sięgnąć, które niosą wielką wartość dla rozwoju duchowego człowieka. W dzisiejszych czasach człowiek jest „karmiony” przez otoczenie treściami często nie tyle szkodliwymi, co zwyczajnie ogłupiającymi, nie mającymi żadnego głębszego przekazu. Może więc warto każdego dnia, regularnie zaczerpnąć ze skarbnicy Bożej Mądrości – Biblii i ubogacać się w ten sposób duchowo.

Od samego zarania Kościoła wierni „trwali w nauce Apostołów i we wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwie” (Dz. 2, 42), wiele razy w Piśmie Świętym jest wspomniana jednomyślna modlitwa wspólnoty Chrześcijan. Z czasem ustaliły się okresy przeznaczone na taką modlitwę – o brzasku i o zmierzchu. Później wyznaczono inne godziny dnia kierując się Dziejami Apostolskimi, gdzie Apostołowie modlą się o różnych godzinach. Z biegiem czasu wykształciła się określona liturgia tych nabożeństw, ścisłe godziny ich odprawiania, a także wzbogacono je o czytania. Chociaż opisane zwyczaje modlitwy w różnych porach dnia obecne są chyba w całym Kościele, nawet w protestantyzmie, to różnią się między sobą. W prawosławiu odpowiednikiem Liturgii Godzin jest Dobowy cykl nabożeństw, a w kościołach protestanckich Liturgia ta ma formę wywodzącą się z Kościoła Katolickiego, ale jest skrócona.

Jutrznia i Nieszpory (Laudes i Vesperae) to dwie najważniejsze godziny kanoniczne. Jutrznię odmawia się tradycyjnie o wschodzie słońca, przed rozpoczęciem jakiejkolwiek pracy. Nieszpory natomiast o zachodzie słońca. Modlitwę rozpoczyna się słowami: „ Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu. Panie, pospiesz ku ratunkowi memu. Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu, jak była na początku teraz zawsze i na wieki wieków Amen. Alleluja.” Alleluja nie mówi się w Wielkim Poście. Następnie śpiewa lub odmawia się odpowiedni hymn. Po nim następuje psalmodia. Psalmodia Jutrzni składa się z jednego psalmu, jednej starotestamentowej pieśni i drugiego psalmu. Natomiast psalmodia Nieszporów kolejno z dwóch psalmów i pieśni zaczerpniętej z Listów apostolskich, lub Apokalipsy św. Jana. Następnie jest krótkie czytanie dobrane do dnia, okresu liturgicznego. Jeżeli jest taka wola celebrującego krótkie czytanie można zastąpić długim i wygłosić homilię wyjaśniającą je. Po tym można śpiewać responsorium. Następnie w Jutrzni wykonuje się pieśń Zachariasza „Błogosławiony Pan, Bóg Izraela”, a w Nieszporach pieśń Maryi „Wielbi dusza moja Pana”. Potem odmawia się w Jutrzni modlitwy poświęcające Panu dzień i jego prace, a w Nieszporach modlitwy wstawiennicze, następnie „Ojcze nasz” i modlitwę, której słowa brzmią: „Wszechmogący Boże, przyjdź z pomocą Twoim wiernym, którzy zanoszą prośby do Ciebie pokładając ufność w Twoim miłosierdziu; spraw, aby oczyszczeni ze zmazy grzechów trwali w świętym życiu i otrzymali obiecane dziedzictwo. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen”. Na koniec jest błogosławieństwo, takie jak na Mszy.

Godzina Czytań, po łacinie Matutinum tradycyjnie była odprawiana w nocy, przed Jutrznią, ale teraz można odmawiać ją w dowolnym momencie dnia. Rozpoczyna się tak jak Jutrznia i Nieszpory. Potem następują kolejno: hymn, trzy psalmy, werset z Biblii, czytanie ze Starego lub Nowego Testamentu, responsorium, czytanie z pism Ojców Kościoła, albo innych autorów kościelnych, lub hagiografii (czyli np. żywoty świętych), jeszcze raz responsorium. W niedzielę, święta, uroczystości i w oktawach Wielkanocy i Bożego Narodzenia śpiewa się jeszcze hymn „Ciebie, Boże, chwalimy”. Na koniec następuje specjalna modlitwa i „Błogosławmy Panu – Bogu niech będą dzięki”. Modlitwa ta ma na celu karmienie ludu bożego tekstami Pisma Świętego i najpiękniejszymi dziełami wielkich autorów chrześcijańskich, aby ów lud rozważał te teksty ubogacał swoje życie duchowe.

Modlitwy przedpołudniowa, południowa i popołudniowa, zwane od godzin żydowskich Tertia, Sexta, Nona nazywane też Godzinami Mniejszymi rozpoczynają się jak Jutrznia, potem śpiewa się hymn, dwa psalmy, czyta się krótkie czytanie, modlitwa taka sama, jak na koniec Jutrzni i „Błogosławmy Panu – Bogu niech będą dzięki.”. Na poszczególne godziny ustalone są odpowiednie hymny, modlitwy i czytania, tak aby odpowiadały porze dnia.

O zachodzie słońca odmawia się, jak powiedziałem Nieszpory. Natomiast przed udaniem się na spoczynek, czasem już późno w nocy przewidziana jest Kompleta. Rozpoczyna się, jak Jutrznia, następnie jest hymn, psalm, czytanie, responsorium, pieśń Symeona ( z Ewangelii Łukasza 29-32), modlitwa o następującej treści: „Panie, nasz Boże, daj nam spokojny sen i odnów nasze siły wyczerpane całodzienną pracą, abyśmy przez Ciebie pokrzepieni, służyli Tobie ciałem i duszą. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen. Noc spokojną i śmierć szczęśliwą niech nam da Bóg wszechmogący, Ojciec i Syn, i Duch Święty. Amen”. Na koniec śpiewa się antyfonę do Najświętszej Marii Panny.

Vigilia po łacinie znaczy czuwanie, albo straż nocna. „Podstawową” wigilią jest Wigilia paschalna i na jej wzór odprawiane są Wigilie przed innymi świętami.

Pisałem o Tertii, Sexcie, Nonie, więc logicznie powinna istnieć także Pryma, modlitwa na pierwszą godzinę. Owszem istniała i egzystuje nadal w Kościołach Wschodnich i prawosławiu. Natomiast w Kościele rzymskokatolickim Prymę zniósł Sobór Watykański II, który wprowadził znaczące zmiany w Liturgii Godzin. Od Soboru Liturgię Godzin można odmawiać w językach narodowych, jak już powiedziałem zniesiono Prymę oraz zezwolono na odprawianie Godziny Czytań w dowolnej porze dnia.

Poszczególne nabożeństwa można łączyć z Mszą. Nie robi się tego jedynie z Godziną Czytań, poza nocą Narodzenia Pańskiego i wyjątkowymi wypadkami. Nieszpory i Jutrznię łączy się w ten sposób, że zamienia się część obrzędów wstępnych na te nabożeństwa. Natomiast modlitwy w środku dnia odmawia się po rozdaniu komunii.

Warto wspomnieć jeszcze, że cykl nabożeństw niedzielnych rozpoczyna się od sobotnich Nieszporów, dlatego, że w tradycji żydowskiej dzień zaczyna się o zachodzie słońca. To daje też podstawę do zaliczania sobotniej wieczornej Eucharystii do Mszy niedzielnej. W Triduum paschalnym, okresie Wielkanocnym, w Boże Narodzenie Liturgia Godzin jest inna od zwykłej. We wspomnienia świętych zmienia się czytania.

Mówiłem o tym, że śpiewa się określone psalmy, hymny, czytania, ale nie podałem konkretnych. Zrobiłem to dlatego, że dla każdego dnia roku, każdego święta są przyporządkowane inne teksty. Które zawarte są w Brewiarzu. Istnieje jego wiele różnych wydań, od czterotomowych – pełnych do jednotomowych – skróconych, istnieją specjalne brewiarze dla świeckich. W Internecie na kilku stronach można zobaczyć teksty dzisiejszej liturgii godzin. Na przykład www.brewiarz.pl/ , http://skrzynkaintencji.pl/brewiarz/

Mateusz Strzałkowski

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *